Tiêu chảy cấp ở trẻ em, nếu không được điều trị kịp thời, có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm. Tình trạng kéo dài của bệnh làm cơ thể không thể hấp thu đủ chất dinh dưỡng và dẫn đến suy nhược miễn dịch. Bài viết sau cung cấp thông tin về bệnh tiêu chảy cấp ở trẻ em bao gồm nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị.
Tiêu chảy cấp ở trẻ em là gì?
Tiêu chảy cấp ở trẻ là hiện tượng bé đi tiêu nhiều lần hơn bình thường, ít nhất 3 lần/ngày, và phân của bé có sự thay đổi, trở nên lỏng như nước hoặc có màu giống đàm máu. Tình trạng này thường kéo dài trong vòng tối đa 14 ngày.
Đối với trẻ sơ sinh được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn, đi tiêu sau khi bú là điều bình thường, không có sốt, bé vẫn bú nhiều và chơi đùa bình thường. Tuy nhiên, nếu bé đi tiêu từ 5-7 lần/ngày, phân sệt, màu chua và có mùi hơi xanh, có thể bé đang gặp vấn đề về tiêu hóa và bị tiêu chảy cấp.
Khi trẻ bị tiêu chảy, cần kiểm tra nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị đúng cách, vì đây có thể là dấu hiệu của một bệnh hoặc vấn đề về tiêu hóa.
Nguyên nhân tiêu chảy cấp ở trẻ em
Nguyên nhân tiêu chảy cấp ở trẻ em rất đa dạng, nhưng chủ yếu là do vi khuẩn và virus. Dưới đây là một số nguyên nhân gây ra tình trạng này ở trẻ:
Nhiễm trùng đường ruột:
- Virus: Rotavirus là nguyên nhân phổ biến và nguy hiểm nhất gây tiêu chảy cấp, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ. Ngoài ra còn có Astroviruses, Adenoviruses, Norwalk Virus, Parvoviruses, Noroviruses, Caliciviruses.
- Vi khuẩn: Bacillus, Campylobacter jejuni, lỵ trực khuẩn, thương hàn, Clostridium botulinum, E. coli, Listeria monocytogenes, Salmonella spp, Shigella spp, Staphylococcus aureus, Vibrio cholerae, Yersinia enterocolitica.
- Ký sinh trùng: Cryptosporidium, Entamoeba histolytica, Giardia lamblia, Toxoplasma gondii.
- Nhiễm trùng ngoài ruột: Nhiễm trùng đường hô hấp, tiết niệu, nhiễm trùng huyết, viêm tai giữa, viêm não, viêm màng não, tay chân miệng, sởi…
Một số nguyên nhân khác: Dị ứng thức ăn (thường là sữa bò, lạc, hải sản, trứng…), tác dụng phụ của thuốc (thường là các loại thuốc kháng sinh, nhuận tràng hay thuốc kháng virus), hóa trị, xạ trị, rối loạn khả năng tiêu hóa và hấp thu, suy giảm miễn dịch, thiếu vitamin hoặc một số bệnh lý ngoại khoa khác.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ tiêu chảy cấp ở trẻ em bao gồm:
- Trẻ từ 6-11 tháng tuổi, khi bắt đầu ăn dặm.
- Trẻ không được nuôi bằng sữa mẹ trong 4-6 tháng đầu tiên, cai sữa sớm.
- Nguồn thức ăn và nước uống không đảm bảo vệ sinh.
- Trẻ suy dinh dưỡng, yếu đuối, suy giảm miễn dịch do HIV hoặc sau khi hết bệnh sởi.
- Thiếu vệ sinh trước khi chuẩn bị thức ăn cho bé, cho bé ăn và sau khi dọn phân cho bé.
- Thời tiết nóng ẩm, mùa đông khi virus Rota phát triển và mùa hè khi trẻ dễ bị nhiễm khuẩn.
Vi khuẩn và virus là nguyên nhân chính gây ra tiêu chảy cấp ở trẻ
Triệu chứng tiêu chảy cấp ở trẻ em
Triệu chứng điển hình của tiêu chảy cấp tính ở trẻ em là phân lỏng và tần suất đi tiêu nhiều hơn bình thường. Tuy nhiên, tần suất và tính chất phân của trẻ phụ thuộc vào độ tuổi và loại thức ăn.
Đối với trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, tần suất đi tiêu bình thường dao động từ 3-10 lần/ngày. Phân của bé mềm, có màu xanh lá, vàng hoặc nâu, có thể có hạt nhỏ màu trắng trong phân. Phân của bé bú sữa mẹ sẽ lỏng hơn và bé đi tiêu nhiều hơn so với bé uống sữa công thức. Trẻ trên 1 tuổi thường đi tiêu 1-2 lần/ngày, phân mềm và thành khuôn.
Khi trẻ bị tiêu chảy cấp, phân lỏng, nhiều nước, có mùi hôi, tanh khó chịu. Trẻ cũng có triệu chứng mệt mỏi, quấy khóc thường xuyên, sốt, đau bụng, buồn nôn và nôn.
Trẻ bị tiêu chảy cấp thường xuyên mệt mỏi, quấy khóc và nôn trớ
Cách điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ
Trẻ có triệu chứng tiêu chảy cấp cần được đưa đến bệnh viện kiểm tra và điều trị sớm để tránh tình trạng mất nước nghiêm trọng và nguy hiểm đến sức khỏe và tính mạng của bé.
Thông thường, bác sĩ sẽ yêu cầu mẹ cung cấp thông tin về triệu chứng của bé, như thời điểm bắt đầu tiêu chảy, tần suất và tính chất phân, triệu chứng nôn, tiêm vắc-xin, sử dụng thuốc, chế độ dinh dưỡng, triệu chứng khác như sốt, khóc nhiều, khát nước, chảy mủ tai, sổ mũi hay phát ban.
Sau khi nắm bắt được tình hình và triệu chứng của bé, bác sĩ sẽ tiến hành các phương pháp kiểm tra để xác định nguyên nhân và mức độ bệnh của bé, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Điều trị tiêu chảy cấp cho trẻ em thường dựa trên nguyên tắc bù nước và điện giải.
Đối với trẻ bị tiêu chảy cấp nhẹ, không mất nước, trẻ nên duy trì chế độ dinh dưỡng bình thường.
Đối với trẻ mất nước, cần bù lại lượng nước đã mất. Phương pháp bù nước qua đường uống (ORT) là phương pháp an toàn, tiết kiệm và dễ thực hiện. Nếu trẻ không đáp ứng với ORT hoặc ở trạng thái hôn mê, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch qua đường tĩnh mạch. Bên cạnh đó, có thể sử dụng thuốc hỗ trợ như chống nôn, chống tiêu chảy, hỗ trợ tiêu hóa và probiotic.
Lưu ý: Để có điều trị chính xác, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ.
Chăm sóc trẻ bị tiêu chảy cấp
Sau khi đã xác định nguyên nhân và có sự đồng ý của bác sĩ, mẹ có thể áp dụng những phương pháp sau để điều trị tiêu chảy cấp cho bé:
- Cho bé uống đủ nước: Sử dụng dung dịch bù nước (ORS) theo hướng dẫn của bác sĩ và cung cấp nước trái cây để bổ sung nước và vitamin. Trẻ cần uống khoảng 8-12 cốc nước mỗi ngày để bù nước và điện giải đã mất.
- Chế độ dinh dưỡng bình thường: Chia bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ để dễ tiêu hóa. Trẻ có thể tiêu hóa sữa bò nguyên chất, không cần pha loãng sữa. Kết hợp các thực phẩm đa dạng như gạo, lúa mì, thịt nạc, trái cây và rau xanh trong chế độ ăn.
- Tránh thực phẩm khó tiêu hóa: Hạn chế các thực phẩm chứa chất béo khó tiêu hóa và thức uống thể thao chứa glucose và điện giải không phù hợp.
- Bổ sung men vi sinh: Sử dụng men vi sinh để tăng cường lợi khuẩn cho hệ tiêu hóa.
Phòng bệnh tiêu chảy cấp ở trẻ
Để ngăn ngừa và hạn chế lây lan bệnh tiêu chảy cấp ở trẻ, bố mẹ nên tuân thủ các nguyên tắc sau:
- Rửa tay và khử khuẩn: Rửa tay kỹ trước và sau khi chăm sóc bé. Đảm bảo bé đã hoàn toàn hồi phục trước khi tiếp xúc với những người khác hoặc đi nhà trẻ.
- Xử lý phân và vật dụng: Xử lý phân, tã và giấy lau cẩn thận. Giặt sạch quần áo, khăn và nệm nếu bị dính phân.
- Thực phẩm an toàn: Đảm bảo thức ăn cho bé có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo vệ sinh và nấu chín kỹ.
- Tránh cho bé ăn thức ăn đã cũ: Không cho bé ăn lại những thức ăn đã cũ.
Cần phải rửa tay kỹ trước khi chăm sóc bé để tránh lây lan vi khuẩn
Lưu ý: Nếu có bất kỳ thắc mắc hoặc lo ngại nào về tình trạng tiêu chảy cấp của bé, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ để được tư vấn và điều trị phù hợp.
