Vi chất dinh dưỡng là một trong những nhóm dưỡng chất thiết yếu đối với sức khỏe và sự phát triển toàn diện của cơ thể. Mặc dù cơ thể chỉ cần một lượng nhỏ nhưng chúng lại đóng vai trò vô cùng quan trọng, không thể thiếu trong mọi hoạt động sống. Vậy vi chất dinh dưỡng là gì? Hãy cùng tìm hiểu ở bài viết này nhé.

Vi chất dinh dưỡng là gì? Lợi ích đối với sức khỏe

Vi chất dinh dưỡng là nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu đối với cơ thể bao gồm các vitamin và khoáng chất. Phần lớn các vitamin và khoáng chất này cơ thể không thể tự sản xuất mà cần bổ sung từ các nguồn thực phẩm. Đó là lý do chúng còn được gọi là chất dinh dưỡng thiết yếu. 

Khi vào trong cơ thể, những vi chất dinh dưỡng này tham gia vào sản xuất năng lượng, phục vụ quá trình phát triển của cơ thể, cải thiện miễn dịch, hỗ trợ quá trình đông máu và tham gia vào một số quá trình khác. Một số còn giúp ngăn ngừa và chống lại bệnh tật tùy thuộc vào chức năng của chúng.

Các loại vi chất dinh dưỡng và vai trò của chúng

Vi chất dinh dưỡng được chia thành 4 nhóm chính gồm nguyên tố vi lượng, khoáng chất vi lượng, vitamin trong nước và vitamin trong dầu.

Nguyên tố vi lượng

Nguyên tố vi lượng (khoáng chất đa lượng) là các khoáng chất chính trong cơ thể gồm Natri, Kali, Canxi, Magie, Clorua, Photpho, Lưu huỳnh. Mỗi một nguyên tố đóng một vai trò quan trọng khác nhau đối với cơ thể, cụ thể:

• Canxi: Là khoáng chất cần thiết cấu tạo và duy trì hệ xương răng chắc khoẻ. Ngoài ra còn hỗ trợ chức năng của cơ và co thắt mạch máu. Những người mắc chứng rối loạn tiêu hoá, bị hen suyễn hoặc đang dùng corticoid thì khả năng hấp thu canxi kém nên cần xem xét để bổ sung hợp lý đặc biệt là trẻ nhỏ. 
• Natri: Là chất điện giải giúp điều hòa lượng chất lỏng trong cơ thể và duy trì huyết áp, giảm nguy cơ tai biến, đột quỵ. 
• Kali: Cũng là một chất điện giải giúp duy trì trạng thái chất lỏng trong các tế bào, tốt cho cơ bắp và giúp dẫn truyền thần kinh trung ương. 
• Magie: Đóng vai trò quan trọng trong điều hòa huyết áp, kiểm soát đường máu, giúp xương chắc khỏe và cần thiết cho chức năng tiêu hóa và hệ thần kinh.
• Photpho: Cần thiết cho sự phát triển của xương và tạo nên cấu trúc tế bào. 
• Clorua: Thường kết hợp với natri giúp duy cân bằng chất lỏng trong cơ thể, hỗ trợ tiêu hóa và đặc biệt là tạo dịch dạ dày bên trong các tế bào đường ruột.
• Lưu huỳnh: Đóng vai trò quan trọng duy trì độ chắc khỏe của xương, điều hòa tim mạch, hệ thần kinh và tái tạo năng lượng cho hoạt động sống của cơ thể. 

Khoáng chất vi lượng

Khoáng chất vi lượng cần thiết cho cơ thể với hàm lượng nhỏ sơn so với các khoáng chất đa lượng nhưng vẫn đảm nhiệm các chức năng quan trọng trong cơ thể. Sau đây là những khoáng chất vi lượng thiết yếu và một số chức năng của chúng:

• Sắt: Cung cấp oxy, tham gia vào quá trình tạo máu và hỗ trợ cơ thể sản xuất một số hormon.
• Mangan: Tham gia vào quá trình chuyển hoá axit amin, carbohydrate và cholesterol…
• Đồng: Cần thiết cho sự hình thành mô liên kết, duy trì chức năng hệ thần kinh và não bộ. 
• Kẽm: Tốt cho tiêu hoá, tăng cường miễn dịch, tăng đề kháng và hỗ trợ làm lành vết thương. 
• Iot: Hỗ trợ trợ điều hòa tuyến giáp và chức năng tuyến giáp. 
• Fluoride: Cần thiết cho sự phát triển xương và răng. 
• Selen: Cần thiết giúp tuyến giáp khỏe mạnh, chống lại các tổn thương gây ra bởi các gốc tự do.

Vitamin tan trong nước

Vitamin tan trong nước là vitamin tan tốt trong nước, chúng không dễ để lưu trữ lại trong cơ thể mà sẽ bị đào thải ra ngoài cùng nước tiểu nếu tiêu thụ quá mức. Một số vitamin tan trong nước và vai trò chính trong cơ thể:

• Vitamin B1: Đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa chất dinh dưỡng thành năng lượng. 
• Vitamin B2: Duy trì chức năng tế bào và tham gia vào quá trình chuyển hoá các chất sản xuất năng lượng. 
• Vitamin B3: Thúc đẩy quá trình chuyển đổi, sản xuất năng lượng từ đường. 
• Vitamin B5: Quan trọng trong việc thực hiện quá trình trao đổi chất, hình thành coenzym A và không thể thiếu trong quá trình tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh, axit béo, axit amin và các hợp chất quan trọng khác. 
• Vitamin B6: Góp phần tạo nên các tế bào hồng cầu và tham gia vào quá trình giải phóng đường từ carbohydrate dự trữ để tạo năng lượng. 
• Vitamin B7: Tham gia vào quá trình chuyển hóa axit amin, axit béo và glucose. 
• Vitamin B9: Đóng vai trò quan trọng trong sự phân chia tế bào, cần thiết cho sự phát triển của tế bào, chuyển hóa axit amin và hình thành ADN. 
• Vitamin B12: Không thể thiếu trong quá trình sản xuất tế bào hồng cầu; duy trì chức năng thần kinh, chức năng và sự phát triển của não bộ. 
• Vitamin C: Đóng vai trò quan trọng trong sản sinh collagen, tăng cường miễn dịch, chống oxy hóa… 

Vitamin tan trong dầu

Vitamin tan trong dầu là những vitamin hấp thụ tốt nhất khi được tiêu thụ cùng chất béo. Sau khi được tiêu thụ, các vitamin này sẽ được dự trữ trong gan và các mô mỡ để sử dụng dần. Các vitamin tan trong dầu gồm:

• Vitamin A: Đóng vai trò quan trọng duy trì sức khỏe thị lực, cần thiết cho mắt để mắt hình thành nước mắt và tiếp nhận ánh sáng. 
• Vitamin D: Vitamin được cơ thể sản xuất ra khi da tiếp xúc với ánh sáng mặt trời đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ hấp thu canxi và sự phát triển của xương.
• Vitamin E: Hỗ trợ chức năng miễn dịch, chống oxy hóa bảo vệ tế bào khỏi bị hư hại, hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa và ngăn ngừa ung thư.
• Vitamin K: Không thể thiếu cho quá trình đông máu, giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch đồng thời giúp duy trì sức khỏe của xương và giảm sự tích tụ canxi trong máu.

Thiếu vi chất dinh dưỡng gây ra hậu quả gì?

Mặc dù cơ thể chỉ cần một lượng nhỏ vi chất dinh dưỡng nhưng nếu để thiếu hụt sẽ gây ra những hậu nghiêm trọng đối với sức khỏe về cả thể chất và trí tuệ. Mỗi vi chất dinh dưỡng khi thiếu hụt sẽ gây ra những hậu quả khác nhau cho cơ thể, ví dụ:

• Thiếu canxi: Trẻ còi xương, chậm phát triển về chiều cao, gây loãng xương, xương giòn dễ gãy. Ngoài ra còn gây ảnh hưởng đến sức khỏe răng, tóc, móng; cơ thể mệt mỏi suy nhược, hay bị chuột rút… 
• Thiếu sắt: Gây thiếu máu và các bệnh nhiễm khuẩn, các bệnh viêm nhiễm đường hô hấp.
• Thiếu I-ốt: gây bướu cổ và trẻ chậm lớn, thiểu năng, chậm phát triển về trí tuệ.
• Thiếu kẽm: Trẻ chậm lớn, biếng ăn, suy dinh dưỡng, chậm phát triển về chiều cao và hay mắc các bệnh nhiễm trùng do đề kháng kém.
• Thiếu Kali: Có thể dẫn đến suy hô hấp đe dọa tính mạng.
• Thiếu Magie: Giảm hấp thụ canxi và kali dẫn đến thiếu canxi và kali; gây rối loạn đường máu, huyết áp cao… 
• Thiếu vitamin K: Giảm mật độ xương, dễ bị gãy xương, chảy máu nhiều hơn và khó cầm máu
• Thiếu vitamin A: Làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thể, dễ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, đường ruột. Đặc biệt, thiếu vitamin A sẽ gây khô giác mạc, làm giảm thị lực thậm chí là mù lòa.
• Thiếu vitamin D: Cơ thể mệt mỏi, cơ bắp yếu, rụng tóc, phục hồi kém sau ốm, giảm hấp thụ canxi gây ra còi xương, giảm chiều cao của trẻ và tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương ở người lớn.

Thừa vi chất dinh dưỡng có ảnh hưởng gì đối với sức khỏe?

Cơ thể cần một lượng nhất định các vi chất dinh dưỡng để đảm nhiệm chức năng của mình. Nên không chỉ khi thiếu mà khi dư thừa vitamin hoặc khoáng chất cũng sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Phần lớn trường hợp thừa vi chất dinh dưỡng xảy ra khi cung cấp quá nhiều vitamin tan trong dầu vì chúng khi vào cơ thể được dự trữ trong gan và các mô mỡ.

Dưới đây là một số hậu quả khi dư thừa vi chất dinh dưỡng:

• Thừa Canxi: Dư thừa canxi quá nhiều sẽ gây ra một số bệnh nguy hiểm như cường giáp, sỏi thận, rối loạn canxi máu, rối loạn tiêu hóa…  
• Thừa Magie: Có thể dẫn đến tình trạng tiêu chảy, buồn nôn, tinh thần không ổn định.
• Thừa vitamin A: Gây ngộ độc vitamin A với các biểu hiện đau đầu, mệt mỏi, choáng. Đặc biệt trẻ có nguy cơ bị dị tật bẩm sinh nếu mẹ bị ngộ độc vitamin A trong thời gian thai kỳ.
• Thừa vitamin E: Gây loãng máu, khi tương tác với vitamin K sẽ gây chảy máu khó cầm. 
• Thừa vitamin D: Có thể gây ngộ độc, làm tăng nồng độ canxi máu dẫn đến cao huyết áp, đau đầu, buồn nôn, sụt cân và nặng hơn là gây tổn thương tim, thận. 
• Thừa vitamin K: Gây ngộ độc nhưng không có triệu chứng điển hình và có thể gây tan máu, vàng da… 

Có thể thấy vi chất dinh dưỡng là những chất dinh dưỡng không thể thiếu đối với cơ thể tuy nhiên cần tìm hiểu, cân nhắc và bổ sung vitamin và khoáng chất với lượng vừa đủ để tốt nhất cho sức khỏe.